Tarnowski Marceli (Majer, Majer Calel), pseud.: Andrzej Magórski, Andrzej Magurski (1899–1942 lub 1943), tłumacz, księgarz, wydawca.
Ur. 19 XII w Koninie w rodzinie żydowskiej, był synem Leona Majera i Teofili.
T. zdał maturę 21 VI 1918 w ośmioklasowej Wyższej Szkole Realnej z wydz. handlowym Zgromadzenia Kupców w Łodzi. Od listopada t.r. do lipca 1920 służył w WP. Jesienią 1920 podjął studia na Wydz. Filozoficznym UJ, najpierw jako słuchacz nadzwycz., a w l. akad. 1921/2–1923/4 jako słuchacz zwycz. W r. 1923 rozpoczął współpracę z łódzką Księgarnią Ludwika Fiszera; debiutował tutaj przekładami kilku traktatów religijno-mistycznych niemieckiego pisarza i malarza Bô Yin Râ [J. A. Schneiderfranken], stanowiących część cyklu „Hortus Conclusus” (Ł.–Kat. 1923–4). Dokonał też przekładu „Podręczników miłości” (Ł.–Kat. 1923 I–IV) wiedeńskiego pisarza i dramaturga F. Bleiego oraz cyklu reportaży W. Bonselsa „Z notatek włóczęgi” (Ł.–Kat. 1924–5 I–III). Z kolei z języka angielskiego przetłumaczył powieść dla młodzieży „Książę i żebrak” M. Twaina (Ł.–Kat. [1924], wiele wyd. do r. 2005) oraz powieść fantastyczną „Wyspa koralowa” (Ł.–Kat. 1925, wyd. następne, W. [1938]) szkockiego pisarza R. M. Ballantyne’a. Przekład z języka niemieckiego dziewięćdziesięciu sześciu „Bajek” braci J. i W. Grimmów (Ł.–Kat. [1924–5] cz. 1–2, wyd. 2, Ł. 1935, wyd. 3, Kr. 1937), dostosowany do wrażliwości młodego czytelnika, zdobył największą popularność spośród polskich przekładów i był wielokrotnie wznawiany, oddzielnie i w zbiorach po r. 2000. Dla serii „Biblioteka Przygód i Podróży” księgarni Fiszera przetłumaczył T. w r. 1926 diariusze podróżne, w tym dwa opracowane przez H. Plischke’go: „Vasco da Gama. Droga do Indyj Wschodnich” (Ł.–Kat.) i „Krzysztof Kolumb. Odkrycie Ameryki” (Ł.–Kat.), oraz w opracowaniu A. Herrmanna „Marco Polo. Na dworze wielkiego chana” (Ł.–Kat.) i H. G. Bontego „Hernando Cortez. Zdobycie Meksyku” (Ł.–Kat.). T. należał do powołanego w r. 1927 w Łodzi Tow. Bibliofilów, a od r.n. był członkiem zarządu Koła Śląskiego Związku Księgarzy Polskich. Przygotował słowniczek do popularnych wydań „Ogniem i mieczem” Henryka Sienkiewicza (Ł. [1928]) i „Starej baśni” Józefa Ignacego Kraszewskiego (Ł. [1929]). W l. 1928–30 współpracował z łódzkim księgarzem Abramem Fajwelem Mittlerem, u którego oprócz tłumaczenia powieści O. Wilde’a „Portret Doriana Graya” (Ł. [1929]), wydał w r. 1930 w serii „Najpiękniejsze Baśnie Świata” dwie antologie: „Grześ Niedorajda i inne bajki polskie” (Ł.) oraz „Królewicz Ostronóż i inne bajki bułgarskie” (Ł.).
W l. 1928–36 publikował T. przekłady głównie w warszawskim Inst. Wydawniczym «Renaissance»; były to powieści kryminalne E. Wallace’a, przetłumaczone z języka angielskiego z upoważnienia autora i opublikowane w r. 1928: „Drzwi o siedmiu zamkach”, „Gabinet nr 13”, „Potwór”, „Szajka zgrozy”, „Trzej sprawiedliwi”. Z języka niemieckiego przełożył powieści austriackiego pisarza, piszącego pod pseud. A. Roda Roda [S. F. Rosenfeld] „Chłopiec o trzynastu ojcach” (W. 1930). W r. 1932 był współzałożycielem Spółdzielczego Banku Księgarskiego w Warszawie, a ok. r. 1933 pełnił funkcję kierownika tamtejszej Księgarni Powszechnej Dzieł Prawniczych i Ekonomicznych. Napisał scenariusz do filmu „Przybłęda” z r. 1933 w reżyserii Jana Nowiny-Przybylskiego, wg melodramatu Zofii Dromlewiczowej pod tym samym tytułem (W. 1934). Z języka angielskiego przetłumaczył powieści dla młodego czytelnika: L. M. Montgomery „Ania z Wyspy” (pod pseud. Andrzej Magórski, Ł. 1930, wyd. następne pt. „Ania z Wyspy: dalsze dzieje «Ani z Zielonego Wzgórza» i «Ani z Avonlea»”, Palestyna 1944), Twaina „Przygody Tomka Sawyera” (W. 1933, wyd. następne, W. 1936) i „Przygody Hucka” (W. 1934). Pierwszy przekład angielskiej powieści D. H. Lawrence’a „Kochanek Lady Chatterley” (Kr. 1932) został skonfiskowany ze względów obyczajowych, a ogłoszony w r. 1933 (i w r. 1935) w warszawskiej Księgarni Mojżesza Fruchtmana, obok „Obrony Lady Chatterley” (W. 1933), ukazał się w wersji skróconej z powodu ingerencji cenzury. Z języka niemieckiego przełożył opowiadanie T. Manna „Mario i czarodziej” (Kr. 1932 [1931]) oraz pierwszy tom jego powieści „Józef i jego bracia” („Historie Jakubowe”, W. 1934 [1933] I), a także H. Hessego „Narcyz i Złotousty” (W. 1932, wiele wyd. do r. 2000). W Powszechnej Spółce Wydawniczej «Płomień» publikował pod pseud. Andrzej Magórski przekłady z języka angielskiego powieści kryminalnych A. Arno: „Doktor X” (W. 1934), „Trzynasty testament Mr. Manhattana” (W. 1934) i „Miasto w sidłach przestępcy” (W. 1935). Przełożył też „Powieść za 3 grosze” (W. 1936) B. Brechta z wierszami w tłumaczeniu Władysława Broniewskiego; przekład, ogłoszony w warszawskiej Księgarni Popularnej, został doceniony przez krytyka, Henryka Dębickiego. Zebrał i wydał w Księgarni Powszechnej zbiór napastliwych listów do Emila Zegadłowicza („Piszemy listy”, W. 1937), nadesłanych po publikacji jego powieści „Zmory”. Dla Krakowskiej Księgarni Powszechnej przetłumaczył z języka niemieckiego F. Saltena „Opowieści leśne”: „Bambi” (Kr. 1937, wyd. następne, Kr. 1946), „Perri” (Kr.–W. 1938) i „Piętnaście zajęcy” (Kr. [1938]), a dla warszawskiego Inst. Wydawniczego «Plan» pięć powieści H. Fallady [R. Ditzena]: „Wilk pośród wilków”, „Zbłąkani w nocy”, „Zaułki i manowce”, „Czarny jar” i „Wszystko inaczej!”, wydanych w r. 1938. Dokonał wyboru i przetłumaczył „Baśnie z 1001 nocy” (Kr. 1938). Spośród ponad stu trzydziestu przekładów T-ego z języków angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego i francuskiego, popularnością cieszyły się, i wciąż są wznawiane, baśnie Grimmów, powieści Twaina, Montgomery, Hessego, Manna i Brechta oraz opowiadania Saltena.
W czasie okupacji niemieckiej T. w r. 1940 został przesiedlony do getta warszawskiego. Wywieziony do obozu zagłady w Treblince, zginął tam w r. 1942 lub 1943.
W małżeństwie zawartym 23 XII 1923 z Barbarą Glücksman, autorką powieści dla młodzieży: „Tajemnica Janki” (W. 1928, wyd. następne, Ł. 1947) i „Zła Krystyna” (Ł.–Kat. 1931) oraz tłumaczką powieści popularnej „Wspaniały pomysł Nory” H. Mühler (W. 1938), miał T. córkę, Julię.
Bibliografia literatury dla dzieci i młodzieży 1918–1939, W. 1995; Bibliografia literatury tłumaczonej na język polski, W. 1977 I, 1978 II, 1983 III; Buras J. S., Bibliographie deutscher Literatur in polnischer Übersetzung, Wiesbaden 1996 XVI; Łoza, Czy wiesz, kto to jest? (fot.); Neubert F., Łasiewicka A., Bibliografia literatury dla dzieci 1945–1960. Przekłady, adaptacje, W. 1971; Olszewicz, Lista strat kultury pol. (miejsce śmierci: Warszawa); Słown. pseudonimów, II, IV; – Dembowski P. F., Chrześcijanie w getcie warszawskim, Włocławek 2008; Karol Hiller 1891–1939. Nowe widzenie, Ł. 2002 (reprod. ekslibrisu T-ego); Konieczna J., Kultura książki polskiej w Łodzi przemysłowej (1820–1918), Ł. 2005; Koryga M., Polskie edycje zbiorów baśni braci Grimm, „Debiuty Bibliologiczno-Informatologiczne” T. 2: 2014 s. 5–19; Kurowska E., Recepcja literatury angielskiej w Polsce (1932–1939), Wr. 1987; Missuna O., Warszawski pitaval literacki, W. 1960 s. 134; Pazyra S., Z dziejów książki polskiej w czasie drugiej wojny światowej, W. 1970; Rec. przekładów: „Czas” 1931 nr 256 (K. Czachowski), „Dzien. Lud.” 1933 nr 116 (K. Czapiński), „Gaz. Robotn.” 1949 nr 222 (H. Dębicki), „Kur. Poranny” 1930 nr 65 (J. Br. [J. Braun]), „Kuźnica” 1949 nr 34 (A. Jackiewicz), „Myśl Nowa” 1931 nr 39 (A. J. [A. Jesionowski]), „Nowe Książki” 1958 nr 7 (B. B. [B. Biernacka]), „Po Prostu” 1949 nr 24 (J. Błoński), „Prosto z Mostu” 1937 nr 13 (K. S. Frycz), „Tu i Teraz” 1982 nr 30 (J. Koprowski), „Wiad. Liter.” 1935 nr 18 (B. Dudziński), „Życie Liter.” 1982 nr 36 (L. Bugajski); Szymanowski K., Narcyz. Rzecz o Zegadłowiczu-powieściopisarzu, Kr.–Wr. 1986; Tadeusiewicz H., Treichel I., Straty osobowe księgarstwa polskiego w latach 1939–1945, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Librorum” 1993 nr 4; Wieczorek W., Dunin J., Towarzystwo Bibliofilów w Łodzi (1927–1939), Ł. 1962; – Berg M., Dziennik z getta warszawskiego, W. 1983 s. 128–30; Brandstaetter R., Bardzo krótkie opowieści, W. 1978; Lipiński E., Pamiętniki, W. 1990; – „Księgarz” 1983 nr 1; – Arch. UJ: sygn. S II 302c, S II 303c, S II 307b, S II 312c, S II 317, WF II 395, WF II 397; IBL PAN: Kartoteka bibliogr. A. Bara.
Michał Mesjasz